Objawy związane ze zbyt suchym powietrzem oraz wpływ wilgotności powietrza na zdrowie

Zdrowie w miejscu pracy jest jednym z najważniejszych warunków wydajności i motywacji. Duży wpływ na to ma wilgotność powietrza: zbyt suche powietrze o wilgotności względnej poniżej 40 procent jest nie tylko odczuwane jako nieprzyjemne, ale objawia się również dolegliwościami fizycznymi i chorobami.

Infekcje dróg oddechowych, wysuszone błony śluzowe, osłabiona odporność,zaburzenia głosu oraz dolegliwości oczu są również konsekwencjami zbyt suchego powietrza. Zbyt często nie dostrzega się bezpośredniego związku z klimatem panującym w pomieszczeniu.

Wilgotność powietrza odgrywa dużą rolę w zachowaniu aerozoli zawierających wirusy w powietrzu. W przeciwieństwie do większych i cięższych kropelek zakaźnych, które po kaszlu lub kichnięciu opadają na podłogę w ciągu kilku sekund, lżejsze i mniejsze aerozole mogą unosić się w powietrzu przez wiele godzin. Aerozole składają się głównie z wody, rozpuszczonych soli i białek. Przy wilgotności względnej poniżej 40% aerozole tracą zawartość wody i wysychają. Powstają suche aerozole, które są mniejsze i lżejsze, dzięki czemu mogą dłużej unosić się w powietrzu. W porównaniu z aerozolami wilgotnymi są one ponadto mniej lepkie ze względu na mniejszą zawartość wody i w mniejszym stopniu przylegają do siebie. Dzięki przepływom powietrza i ruchom osób przebywających w pomieszczeniu suche aerozole są w ten sposób szybciej ponownie unoszone z powierzchni i rozprzestrzeniane.

Oprócz właściwości unoszenia się w powietrzu wilgotność powietrza ma również poważny wpływ na zakaźność kropelek zawierających drobnoustroje. Przy wilgotności względnej poniżej 40% aerozole wysychają na tyle, że zawarte w nich sole ulegają krystalizacji. Dzięki temu wirusy są konserwowane i pozostają zakaźne przez dłuższy czas. Podczas wdechu wykrystalizowane sole ponownie rozpuszczają się w wilgotnych drogach oddechowych. Wirusy, które nadal są zakaźne, są uwalniane na błonę śluzową dróg oddechowych i mogą wywoływać infekcje. Jeśli wilgotność względna powietrza mieści się w optymalnym zakresie od 40 do 60%, woda zawarta w aerozolach wyparowuje tylko w takim stopniu, że stężenie soli znacznie wzrasta bez krystalizacji, a zawarte w nich wirusy mogą zostać unieszkodliwione.

Człowiek nie jest bezbronny wobec ataków wirusów i bakterii. To sprawność naszego układu odpornościowego decyduje o tym, czy zachorujemy i jak szybko przebiega proces powrotu do zdrowia. W drogach oddechowych błony śluzowe chronią nas przed infekcjami dzięki swojej funkcji samoczyszczącej. Na powierzchni błon śluzowych znajdują się drobne rzęski, które swobodnie poruszają się w rzadkiej wydzielinie (warstwie solnej). Nad nią znajduje się lepka warstwa żelowa, na której przykleja się większość wdychanych wirusów, bakterii i zanieczyszczeń powietrza. Dopóki rzęski mogą się swobodnie poruszać, transportują śluz wraz z mikroorganizmami w kierunku krtani, gdzie może on zostać połknięty lub odkrztuszony. Jednak wraz ze spadkiem wilgotności powietrza usuwanie czynników chorobotwórczych staje się mniej skuteczne.

Przy niskiej wilgotności powietrza z warstwy solowej jest usuwana woda. Rzęski są coraz bardziej dociskane i tracą swoją ruchliwość. Rosnąca lepkość błon śluzowych prowadzi do zablokowania przepływu śluzu, a ryzyko infekcji spowodowanej wirusami przenikającymi do komórek błony śluzowej wzrasta. Gdy wilgotność względna powietrza spadnie do 20%, proces samoczyszczenia całkowicie się zatrzymuje. Badania pokazują, że najwyższą prędkość transportu, a tym samym najniższe ryzyko zakażenia, osiąga się przy wilgotności względnej powietrza wynoszącej 45%.

Na powstawanie zaburzeń głosu wpływa wiele czynników: oprócz przyczyn indywidualnych (np. niewłaściwa technika mówienia) są to przede wszystkim czynniki związane ze środowiskiem pracy, takie jak głośne dźwięki w tle, zły klimat w pomieszczeniu lub nieprawidłowa postawa siedząca. Klimat, a przede wszystkim wilgotność powietrza, ma przy tym decydujący wpływ na głos.

Aby utrzymać prawidłowe funkcjonowanie głosu i zapobiegać chorobom głosu, konieczne jest odpowiednie nawilżenie błon śluzowych: Podczas mówienia powietrze z płuc jest wypychane przez głowę krtani. Struny głosowe wibrują i, podobnie jak struny gitary, wytwarzają dźwięki. Jeśli wilgotność powietrza jest zbyt niska, błony śluzowe strun głosowych tracą optymalną wilgotność, a tym samym elastyczność. Po wdechu szczelina głosowa nie może zostać całkowicie zamknięta przez struny głosowe. Powietrze boczne przedostaje się do aparatu głosowego, co prowadzi do podrażnień, stanów zapalnych, a w najgorszym przypadku do utraty głosu.

Analizy prac naukowych pokazują, że przy zbyt niskiej wilgotności powietrza zmienia się nie tylko produkcja filmu łzowego, ale także jego jakość. W przypadku zespołu suchego oka przyczyną zaburzeń nawilżenia powierzchni oka jest nie tylko ilość, ale także zmieniony skład płynu łzowego. Film łzowy składa się z kilku warstw. Bezpośrednio na powierzchni oka znajduje się warstwa śluzowa. Zapewnia ona, że warstwa wodna, stanowiąca największą część płynu łzowego, nie spływa i nie wyparowuje tak szybko.

Badania wykazują, że w porównaniu z idealnym zakresem wilgotności powietrza wynoszącym 50–80%, gęstość komórek kubkowych spojówki znacznie spada przy niskiej wilgotności względnej poniżej 30%. W komórkach kubkowych spojówki wytwarzany jest przede wszystkim śluz, który stanowi ważną część filmu łzowego. Zbyt niska wilgotność powietrza prowadzi zatem nie tylko do szybszego Odparowania filmu łzowego, ale także do zmniejszonej produkcji śluzu, który ma chronić i utrzymywać wodnistą część płynu łzowego.

Pierwszymi oznakami zbyt suchej skóry są drobne łuski i zaczerwienione plamy. Skóra zaczyna wysychać, gdy traci wilgoć i tłuszcze (lipidy), a utrata ta nie jest wyrównywana. Aby temu zapobiec, skóra składa się z trzech warstw: górną warstwę stanowi wielowarstwowy naskórek, w tym między innymi ochronna warstwa rogowa. Funkcja barierowa skóry polega nie tylko na odpieraniu niepożądanych ciał obcych z zewnątrz, ale także na zapobieganiu nadmiernej utracie płynów z wnętrza organizmu. Dlatego też niższe warstwy skóry nieustannie dostarczają płyny do naskórka. Warunkiem tego jest między innymi odpowiednie nawodnienie organizmu. Dodatkowo niższe warstwy skóry transportują lipidy w górę. Kolejną warstwę ochronną na powierzchni skóry stanowi mieszanka tłuszczów wytwarzana przez gruczoły łojowe. Gdy zawartość wilgoci i tłuszczu w warstwach skóry spada, traci ona swoją funkcję ochronną. Warstwa rogowa staje się coraz bardziej przepuszczalna, co pozwala cząsteczkom i substancjom obcym na wnikanie do środka i wywoływanie podrażnień oraz stanów zapalnych skóry. Suche powietrze w pomieszczeniach może sprzyjać temu procesowi.